|
واکاوی پدیدۀ خودپاک‌انگاری در فرایند تربیت قرآنی با تأکید بر تحلیل آیات ۴۹ نساء و ۳۲ نجم
|
محمد شریفانی*1   ، حسین برزگر ، حسینعلی مرادی زنجانی |
|
|
|
چکیده: (3 مشاهده) |
غایت نظام تربیتی قرآن، وصول انسان به عبودیت و قرب الهی از طریق تزکیه مستمر است؛ با این‌حال، عمیق‌ترین آفت مختل‌کننده این فرایند، «خودپاک‌انگاری» یا تزکیه مذموم است. مسئله پژوهش حاضر، تبیین ماهیت و چرایی نهی قرآن از این پدیده و واکاوی سازوکارهای تخریبی آن در مسیر تربیت انسان می‌باشد. این مقاله با روش تحلیل محتوای کیفی و رویکرد میان‌رشته‌ای (تفسیر، اخلاق، روان‌شناسی) دو آیه کلیدی «أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یُزَکُّونَ أَنْفُسَهُمْ...» (نساء/۴۹) و «....فَلا تُزَکُّوا أَنْفُسَکُمْ» (نجم/۳۲) را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد تفکیک میان نفس به‌منزله امانت الهی و کانون تکامل، از نفس امّاره به‌عنوان خاستگاه خودبینی، کلید فهم این آفت است. نتایج آشکار می‌سازد خودپاک‌انگاری با چهار سازوکار بنیادین: ۱) توقف در سلوک به دلیل احساس بی‌نیازی از اصلاح، ۲) غصب مقام ربوبیت بواسطه اعلام استقلال از تطهیر الهی که به افترا بر خدا می‌انجامد، ۳) تقویت حجاب‌های هدایت از رهگذر عُجب و کبر، ۴) تضعیف توانایی تمییز از طریق تحریف معیار حق و باطل، فرایند تربیت را مختل می‌کند. در سطح اجتماعی نیز زمینه‌ساز خودبرتربینی نژادپرستانه می‌شود. تحلیل تلفیقی روایات معصومین (ع)، آرای طباطبایی و فخر رازی با اندیشه آیت الله خامنه‌ای و مطهری و روان‌شناسی تحلیلی نشان می‌دهد که خودستایی مصداق خودفراموشی و خودبیگانگی است، نه خودآگاهی. بنابراین، تصحیح بینش، ظرفیت‌سازی درونی برای پذیرش تزکیه الهی و عمل مراقبتی متواضعانه، راه کارهای مصونیت از این آفت و تحقق تربیت حقیقی است.
|
|
| واژه‌های کلیدی: خودپاک‌انگاری، تزکیه نفس، تربیت اخلاقی، تفسیر تربیتی. |
|
|
متن کامل [PDF 634 kb]
(7 دریافت)
|
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصي
دریافت: 1405/4/30 | پذیرش: 1405/7/10 | انتشار: 1405/7/10
|
|
|
|
|
|
|
| ارسال پیام به نویسنده مسئول |
|
|
|
| ارسال نظر درباره این مقاله |
|
|
|
.png)
.png)
